เมื่อพูดถึงเบื้องหลังการทำเพลง ภาพจำอาจจะเป็นศิลปินร้องในห้องอัด นักแต่งเพลงกำลังกลั่นกรองแรงบันดาลใจลงในสมุดโน้ต หรือโปรดิวเซอร์กำลังจอจ่ออยู่หน้าจอมิกซ์เสียง

.

แต่ยังมีอีกภาพที่มองไม่เห็น เป็นสิ่งหนึ่งที่เกิดขึ้นพร้อมกับตัวโน้ตแรกและคำร้องแรก ซึ่งเรียกว่า “ลิขสิทธิ์”

.

สำหรับศิลปินใหม่ คำนี้อาจเป็นเรื่องไกลตัว ตอนนี้ขอเพียงทำเพลงแล้วมีคนฟังเยอะ ๆ หลายคนมองเป็นเรื่องข้อกฎหมาย ทนายความ หรือเอกสารสัญญาของค่ายเพลงใหญ่ ทั้งที่ความจริง ลิขสิทธิ์คือ ‘สิทธิขั้นพื้นฐาน’ และ ‘หลักประกัน’ ที่จะเปลี่ยนความคิดสร้างสรรค์ให้กลายเป็นมูลค่าที่หล่อเลี้ยงชีวิตคนทำงาน

.

‘ความมหัศจรรย์ของดนตรี’ ไม่ได้เกิดขึ้นจากคนเพียงคนเดียว แม้สปอตไลต์จะส่องไปแค่บนเวที แต่หากมองภาพกว้างในเชิงโครงสร้าง จะพบกลุ่มคนที่ร่วมกันร้อยเรียงเพลงขึ้นมา ที่เรียกกันว่า ‘ผู้สร้างสรรค์ดนตรี’ ได้แก่

.

ผู้แต่งเนื้อร้อง: ผู้เปลี่ยนเรื่องเล่าและอารมณ์ ออกมาเป็นตัวอักษร

ผู้แต่งทำนอง: ผู้กำหนดทิศทางอารมณ์ จังหวะ ผ่านเสียงสูง-ต่ำ

ผู้เรียบเรียงดนตรี: ผู้เติมเต็มมิติและสีสัน ให้บทเพลงสมบูรณ์

โปรดิวเซอร์: ผู้ควบคุมภาพรวมและเจียระไนองค์ประกอบทั้งหมด

.

กฎหมายระบุไว้ชัดเจนว่า หากคุณคือผู้ที่ใส่ ‘ไอเดียและหยาดเหงื่อ’ ลงไปในส่วนใดส่วนหนึ่งของเพลง คุณคือหนึ่งในเจ้าของสิทธิ์ ดังนั้น เพลงหนึ่งเพลง จึงมี ‘เจ้าของ’ ร่วมกันได้มากกว่าที่หลายคนคิด ขึ้นอยู่กับสัดส่วนสิทธิ์ตามการสร้างสรรค์และข้อตกลง

.

หนึ่งในความเข้าใจผิดของคนทำเพลงรุ่นใหม่ คือคิดว่าต้องเดินทางไปจดทะเบียนที่หน่วยงานราชการก่อน ผลงานถึงจะได้รับการคุ้มครอง

.

แต่ในทางกฎหมาย (ตาม พ.ร.บ. ลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2537 ของไทย) ความเป็นเจ้าของจะเกิดขึ้น ‘โดยอัตโนมัติทันที’ ตั้งแต่วินาทีที่คุณสร้างสรรค์งานออกมา ไม่ว่าจะเป็นการฮัมทำนองทิ้งไว้ใน Voice Memo (หลักฐานของการแสดงออก ไม่ใช่เพียงความคิดในหัว) หรือเขียนเนื้อเพลงลงบนกระดาษ

.

เพื่อให้อุตสาหกรรมดนตรีเดินหน้าได้อย่างเป็นระบบ กฎหมายจึงแบ่ง ‘ลิขสิทธิ์เพลง’ ออกเป็น 2 ส่วนสำคัญ เพื่อให้บริหารจัดการง่ายขึ้น ได้แก่

.

1. ดนตรีกรรม (Musical Work): จิตวิญญาณของเพลง

สิ่งที่จับต้องไม่ได้ แต่วิเคราะห์ออกมาได้ด้วยความรู้สึกและทฤษฎีดนตรี เช่น เนื้อร้อง ทำนอง โน้ตเพลง ซึ่งส่วนใหญ่สิทธิ์นี้จะอยู่กับ นักแต่งเพลง หรือ Music Publisher

.

2. สิ่งบันทึกเสียง (Sound Recording): ร่างกายของเพลง

ผลผลิตที่จับต้องได้ในเชิงกายภาพ หรือดิจิทัล เช่น ไฟล์เสียงมาสเตอร์ แผ่นซีดี หรือแทร็กเสียงที่บันทึกเสร็จสมบูรณ์ในโปรแกรมทำเพลง ซึ่งสิทธิ์ในสิ่งบันทึกเสียงอาจเป็นของค่ายเพลง นักลงทุน หรือศิลปินเอง ซึ่งปัจจุบันมีจำนวนมากที่ออกเงินทำมาสเตอร์เอง เป็นเจ้าของมาสเตอร์เอง และใช้ผู้จัดจำหน่ายดิจิทัลโดยไม่โอนสิทธิ์ให้ค่าย

.

ดนตรีกรรม และ สิ่งบันทึกเสียง จึงเปรียบเสมือนขุมทรัพย์สำหรับนักดนตรีอินดี้ ค่ายเพลง หรือแม้แต่คอนเทนต์ครีเอเตอร์